Kryzys datuje się na lata 1620-1720.Osłabienie tempa wzrostu gospodarczego=kryzys koniunktury światowej.Przyczną były skutki wojen głównie trzydziestoletniej(1618-1648)-obniżenie zaludnienia Niemiec,spadek produkcji rolnej,upadek Hanzy w 1669.Stagnacja w handlu międzynarodowym-dochody pochłonęła wojna.Najsilniej kryzys był odczuwalny w Europie środkowo-wschodniej(Polska,Czechy,Rosja,wschodnia część Niemiec)-wojny(Polska,Rosja),spadek wydajności pańszczzny i jednoczesny spadek koniunktury na płody rolne na Zachodzie-spadek dochodów,upadek miast.Konsekwencjami kryzysu były rewolucje(Anglia-Cromwell,Niderlandy-powstanie Holandii) i powstania chłopskie(Europa wschodnia).W XVIIw. rozwija się jedynie Szwecja(dobre zarządzanie,nowoczesna armia,eksport żelaza)-traci ona na znaczenie w XVIIIw.
Istota kryzysu XVII stulecia
December 21st, 2008.Rozwój gospodarczy Anglii w XVI-XVIIw.
December 21st, 2008Rządy Tudorów(Henryk VIII i Elżbieta I):likwidacja własności zakonnej,poparcie dla sukiennictwa,przyjmowanie tkaczy francuskich, popieranie ogradzania,zwalczanie i pomoc „ubogim”,rozbudowa floty morskiej.Rewolucja cromwellowska 1640-1660 i ostatecznie 1688 -odsunięcie Stuartów od władzy-wzrost znaczenia nowej szlachty(gentry) i mieszczaństwa.Początek produkcji stali – węgiel.
Działania morskie:-1553 – Chancellor zakłada Kompanie Moskiewską(próba północnej drogi do Indii)
-1577-1580 sir Francis Drake łupi Hiszpan(srebrna flota),opływa ziemię jako drugi
-korsarze angielscy nękają Hiszpan (John Hawkins,Henry Morgan)-srebrne floty,handel Murzynami
-klęska w 1588 Niezwyciężonej Armady – otwarcie dla Anglii drogi do kolonii
-Walter Raleigh opanowuje 1574-1583 Nową Funlandię,1585 Wirginię
Kolonie:-Antyle(Jamajka,Barbados,Bermudy,Bahama,Trinidad)
-1607 – założenie Jamestown,1620 purytanie z „Mayflower” Massachusetts, Maryland(katolicy), Pensylwania(kwakrowie), New Hampshire, Connecticut, Maine;1664-zdobycie Nowego Amsterdamu(New York),potem Kanada – 1763
-1600 – Kompania Wschodnioindyjska(Surat,Madras,Bombaj-faktorie)
Merkantylizm angielski:-1651r. Akt Nawigacyjny – towar poza europejskie na statkach angielskich,towary europejskie na statkach angielskich bądź statkach kraju który towar wyprodukował – uderzenie w pośrednictwo Holendrów.
Kompanie handlowe:Moskiewska(j.w.),Wschodnia(1579) z Polską,Skandynawią,Lewantyńska(1581) z Turcją,Kanadyjska(1628)
Handel niewolnikami (w pełni od 1713) na Antyle i do przyszłego USA z tzw. Wybrzeża Niewolniczego.
Akumulacja kapitału doprowadziła w 1694 do założenia Banku Angielskiego(banknoty,depozyty,rachunki bieżące,handel kruszcami)
XVIIIw:ekonomiczna kalkulacja w rolnictwie-płodozmian(z Holandii),r. pastewne,ziemniaki-wzrost w rolnictwie=wzrost produkcji
Reforma bankowa 1948 r.
December 21st, 2008Reforma bankowa została ustanowiona 25 X 1948 r. dekretami o zasadach i trybie likwidacji
niektórych przedsiębiorstw bankowych, zasadach i trybie likwidacji 16 instytucji kredytu
długoterminowego oraz o reformie bankowej. Oznaczało to, że wszystkie instytucje kredytowe
istniejące 25 X ulegają likwidacji. Dotyczyło to wszystkich instytucji kredytowych w rozumieniu
rozporządzenia prezydenta RP z 1928 o prawie bankowym. Wyłączono z tego NBP, Bank Polski S.A.
i Bank Polska Kasa Opieki S.A. Instytucje kredytowe zaliczono do grup: te które nie miały racji bytu
w nowym systemie gospodarczym i te, które miały ulec jedynie reorganizacji i zmianie zakresu
działania (zmieniły one jednak swoje nazwy). W nowym systemie banki miały zostać
podporządkowane ministrowi skarbu i realizować zadania:
− w maksymalnym stopniu koncentrować zasoby pieniężne w celu centralnego nimi
dysponowania zgodnie z planami gospodarczymi i polityką rządu,
− pełnić rolę instytucji kontroli finansowej i jako takie sprawdzać celowość udzielanych kredytów
i kontrolować przez pieniądz materialne procesy produkcji i wymiany.
Banki miały działać opierając się na określonych zasadach systemu finansowego, jednolitych
przepisach prawnych, ścisłym podziale kompetencyjnym w nowym układzie organizacyjnym. Nowe
banki miały być odciążone od prowadzenia rachunków przedwojennych i okupacyjnych. Określono
sposób przeliczania starych zobowiązań (waluta przedwojenna i okupacyjna została zrównana ze
złotym obiegowym, a kwoty opiewające na waluty obce przeliczano na złote przedwojenne wg
oficjalnego kursu z VIII 1939 r.(5,3 zł za 1$). Zobowiązania wobec obywateli obcych mogły być
przeliczane wg kursu powyższego, bądź specjalnego, normowanego umową z danym państwem. W
wyniku reformy w 1948 r. decydującą rolę w nowym systemie miały pełnić banki państwowe
(podporządkowano im spółdzielczość kredytową): NBP, Bank Inwestycyjny, Bank Rolny, Bank
Komunalny, Bank Rzemiosła i Handlu, Powszechna Kasa Oszczędności oraz w postaci spółki
akcyjnej Bank Handlu Zagranicznego (do powołania którego ostatecznie nie doszło). Pozostałe
instytucje kredytowe przeszły w stan likwidacji, a ich majątek i zakres działania przejmowały banki
istniejące.
Opisz politykę pieniężną w latach 1944-50
December 21st, 2008Wymiana pieniądza odbyła się w 1945 r. Wprowadzono złote polskie, wymieniono znajdujące się w
obiegu złote krakowskie , marki, ruble, korony . Wymianę prowadzono jednakże do pewnej kwoty
(reszta była deponowana) co dało pokaźną marżę emisyjną – wartość emisji była niewystarczająca
wobec potrzeb. W 1946 nastąpił szybki wzrost obiegu pieniądza (podwojenie). Nie wystąpiły na
razie zjawiska inflacyjne (m.in. dzięki dostawom UNRRA, które można traktować jako
odpowiednik wzrostu produkcji) Zjawiska inflacyjne zaczęły wyraźnie występować w 1947 r. (50%
wzrost obiegu, wygaśnięcie dostaw UNRRA, dwucyfrowa inflacja, ale nie hiperinflacja) W 1948
zahamowano wzrost cen i dochodów ludności m.in. dzięki „bitwie o handel”, wprowadzeniu
kontroli cenowej, dostaw obowiązkowych, wyhamowaniu przyrostu emisji, zmniejszeniu stopy
inwestycji. W 1949 wystąpiły ponownie zjawiska inflacyjne. Wprowadzono zasadniczą reformę cen
i płac. Zniesiono system kartkowy i ceny sztywne, zlikwidowano ceny komercyjne oraz zbliżono
ceny w handlu uspołecznionym do cen w handlu prywatnym. Deficyt towarów na rynku powodował
występowanie tzw. luki inflacyjnej. W 1950r. utrzymano dotychczasową wysokość obiegu i płace.
Stworzyło to nawis inflacyjny, którego próbą zlikwidowania była reforma pieniężna z X 1950.
Trudno jest określić roczną inflację w tym czasie, ponieważ ceny były ustalane centralnie, kurs
dolara był sztywny.
Porównaj londyński program odbudowy i rozwoju z planami w Polsce Ludowej.
December 21st, 2008W rolnictwie zgodnie z planami londyńskiej lewicy i zgodnie z planami w PRL podstawą ustroju
rolnego miało być indywidualne gospodarstwo chłopskie, stanowiące własność ich posiadaczy. Na
cele reformy miały zostać przeznaczone ziemie z parcelacji majątków i ziem poniemieckich.
Różnica polegała na tym, że PPR chciało aby reforma miała charakter rewolucyjny (do czego nie
doszło) W przemyśle początkowo PPS stała na stanowisku programu londyńskiego z 1942r.
przewidującego upaństwowienie zakładów przemysłowych mających istotne znaczenie dla państwa
i jego obronności. Z kolei PPR głosiła pogląd, że nacjonalizacji powinny podlegać wszystkie
wielkie i średnie zakłady przemysłowe. We IX 45 doszło do kompromisu. Zgodnie z uchwalonym
programem, nacjonalizacji podlegało 17 gałęzi przemysłu (więcej niż w programie londyńskim.
Poza tym nacjonalizacji ulegały wszystkie zakłady zatrudniające powyżej 50 pracowników na 1
zmianę (z pewnymi wyjątkami). Wg programu londyńskiego zakłady prywatne miały zostać objęte
społeczna kontrolą. Organizacja życia gospodarczego miała być oparta na samorządzie
gospodarczym. W PRL przedsiębiorstwa były upaństwowione.
Warunki powstania Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.
December 21st, 2008Po spotkaniu w Jałcie nastąpiło ochłodzenie stosunków między Moskwą a Londynem i
Waszyngtonem. Tam postanowiono o utworzeniu Polskiego Tymczasowego Rządu Jedności
Narodowej. W Polsce Stalin starał się wyeliminować Delegaturę Rządu na Kraj i Radę Jedności
Narodowej. Aresztowano 16 polityków (Jankowski i Okulicki) i w VI 45 w Moskwie odbył się ich
proces. W tym czasie w Moskwie toczyły się również rozmowy dotyczące powołania TRJN, na które
zaproszono polityków polskich z Londynu i Warszawy. TRJN miał powstać zgodnie z umową
Hopkins – Stalin . TRJN utworzono 28 VI 45. Kluczowe ministerstwa objęli komuniści, politycy
związani z obozem londyńskim otrzymali 4 ministerstwa (Rolnictwa i Reform Rolnych,
Administracji Publicznej, Pracy i Opieki Społecznej, Oświaty) Premierem został Osóbka-Morawski
wice: Gomułka i Mikołajczyk).
Demontaż i przejmowanie majątku przez Armię Czerwoną.
December 21st, 2008W VIII 44 rozkaz Radzieckiego Państwowego Komitetu Obrony (GOKO) określił co jest zdobyczą
Armii Czerwonej – mienie armii niemieckiej i państwa niemieckiego. 20 II 45 uchwała GOKO, w
której przygotowaniu mieli udział przedstawiciele Rządu Tymczasowego, określała podział mienia
poniemieckiego. 26 II 45 została zmieniona ustawa GOKO na niekorzyść Polski. Armia Czerwona
mogła brać praktycznie wszystko co zostało uznane za przydatne, a Polacy zostali pozbawieni prawa
zgłaszania jakichkolwiek protestów. Nie jest znana wartość majątku zniszczonego i wywiezionego do
ZSRR zarówno z ziem dawnych, jak i z odzyskanych. Rosjanie rościli sobie prawo do wszystkich
zakładów zbudowanych po 1 IX 39 Wywożone maszyny i urządzenia miały odtworzyć zdolność
produkcyjną zakładów na terenie ZSRR, zniszczonych przez Niemców w czasie wojny. Po przejściu
wojsk rosyjskich niektóre zakłady stopniowo przekazywane były ręce polskie (głównie zakłady
Armii Czerwonej już niepotrzebne).
Polityka okupacyjna ZSRR VII 44 – VI 45
December 21st, 2008W VII.44 w Moskwie powstał PKWN, pod osobistym nadzorem Stalina, przeznaczony do objęcia
władzy w Polsce. 26.VII.44 PKWN podpisał ze Stalinem umowę o przejęciu administracji na
terenach wyzwolonych na zachód od linii Ribbentrop-Mołotow + Białostocczyzna i wąski pas ziemi
na wschód od Sanu. PKWN zyskał też obietnicę pomocy ZSRR w powiększeniu terytorium Polski
kosztem Niemiec do linii Odra-Nysa Łużycka. 22.VII.44 PKWN ogłosił swój manifest (bo tego dnia
wyzwolono Chełm) Rozpoczęto organizację Wojska Polskiego, w skład którego weszła I Armia gen.
Z. Berlinga oraz miały wejść II i III Armia formowana na terenach wyzwolonych, a także Armia
Ludowa. Władzę policyjną sprawowały jednostki NKWD i NKGB, organizowane MO i Resort
Bezpieczeństwa Publicznego pełniły funkcje pomocnicze i wykonawcze. Przywrócono przedwojenny
system administracji państwowej, tylko że obsadzony przez ludzi nowego reżimu. 6.XI.44 ogłoszono
dekret o reformie rolnej. Radzieckie służby tyłów przejęły kopalnie i rafinerie ropy, większe zakłady
przemysłowe i kolejnictwo. Armia Czerwona anektowała bazy wojskowe na swoje potrzeby.
31.XII.44 przekształcono PKWN w Rząd Tymczasowy RP, który funkcjonował do VI.45. Do tego
czasu zorganizowano aparat administracyjny i poczyniono pierwsze kroki w kierunku uruchomienia
gospodarki. Odtworzono przedwojenne województwa : powiaty, z wojewodami i starostami
wyposażonymi w podobne kompetencje. Wznowiły działalność instytucje oświatowe, banki, poczta,
policja, sądownictwo itp. Gdańsk potraktowany jako integralna część Polski, stał się stolicą
województwa gdańskiego.
Reforma rolna 1944
December 21st, 20086 IX 44 ogłoszono dekret PKWN o reformie rolnej, która miała polegać na parcelacji całych
majątków ziemskich pow. 50 lub 100 ha – w zależności od regionu kraju. Przejęcie przez Państwowy
Fundusz Ziemi podlegały także wszystkie gospodarstwa rolne należące do Niemców lub
kolaborantów. Przejęte grunty rozdzielane były między chłopów małorolnych, średniorolnych,
drobnych dzierżawców i robotników rolnych za minimalną opłatą i stawały się własnością
indywidualną. Jako podstawę przyjęto 5 ha użytków średniej jakości dla średnio licznej rodziny. Byli
właściciele mogą uzyskać samodzielne gospodarstwa rolne poza obrębem wywłaszczonego majątku,
bądź skorzystać z zaopatrzenia w wysokości miesięcznego uposażenia urzędnika państwowego.
Parcelacja dość sprawnie przebiegała w Polsce centralnej, gdzie brak było jednak ziemi do
upełnorolnienia, natomiast w Wielkopolsce i na Pomorzu rolnicy nie chcieli przyjmować nadań. W
latach 1945-1949 w wyniku parcelacji i osadnictwa w ręce chłopskie przeszło ponad 6 mln ha ziemi,
z czego 4.4 mln ha na ziemiach poniemieckich. Reforma rolna przeprowadzona była odgórnie przez
resort rolnictwa PKWN, przy pomocy terenowych urzędów ziemskich. Miała ona zaskarbić poparcie
dla nowej władzy (ale nie udało się, bo: świadczenia rzeczowe, rekwizycje, rozboje, gwałty i
kradzieże). W wyniku reformy dokonał się proces ześredniaczenia wsi (wzrósł udział gospodarstw
średnich kosztem gospodarstw małorolnych (do 5 ha) i powyżej 20 ha).