W VII.44 w Moskwie powstał PKWN, pod osobistym nadzorem Stalina, przeznaczony do objęcia
władzy w Polsce. 26.VII.44 PKWN podpisał ze Stalinem umowę o przejęciu administracji na
terenach wyzwolonych na zachód od linii Ribbentrop-Mołotow + Białostocczyzna i wąski pas ziemi
na wschód od Sanu. PKWN zyskał też obietnicę pomocy ZSRR w powiększeniu terytorium Polski
kosztem Niemiec do linii Odra-Nysa Łużycka. 22.VII.44 PKWN ogłosił swój manifest (bo tego dnia
wyzwolono Chełm) Rozpoczęto organizację Wojska Polskiego, w skład którego weszła I Armia gen.
Z. Berlinga oraz miały wejść II i III Armia formowana na terenach wyzwolonych, a także Armia
Ludowa. Władzę policyjną sprawowały jednostki NKWD i NKGB, organizowane MO i Resort
Bezpieczeństwa Publicznego pełniły funkcje pomocnicze i wykonawcze. Przywrócono przedwojenny
system administracji państwowej, tylko że obsadzony przez ludzi nowego reżimu. 6.XI.44 ogłoszono
dekret o reformie rolnej. Radzieckie służby tyłów przejęły kopalnie i rafinerie ropy, większe zakłady
przemysłowe i kolejnictwo. Armia Czerwona anektowała bazy wojskowe na swoje potrzeby.
31.XII.44 przekształcono PKWN w Rząd Tymczasowy RP, który funkcjonował do VI.45. Do tego
czasu zorganizowano aparat administracyjny i poczyniono pierwsze kroki w kierunku uruchomienia
gospodarki. Odtworzono przedwojenne województwa : powiaty, z wojewodami i starostami
wyposażonymi w podobne kompetencje. Wznowiły działalność instytucje oświatowe, banki, poczta,
policja, sądownictwo itp. Gdańsk potraktowany jako integralna część Polski, stał się stolicą
województwa gdańskiego.